Shopping Cart
Your Cart is Empty
Quantity:
Subtotal
Taxes
Shipping
Total
There was an error with PayPalClick here to try again
CelebrateThank you for your business!You should be receiving an order confirmation from Paypal shortly.Exit Shopping Cart

Il-Vari Tal-Ġimgħa L-Kbira F'Malta

L-Arti, it-Tradizzjonijiet u l-Fidi fil-festi tar-Randan Imqaddes

Il-Passjoni Skont it-Tabib

Minn Alfred Grech 

Wieħed mill-aktar kotba li qatt impressjonawni kien dak li kiteb wieħed tabib Franċiż, Dr. Barbet, jismu “Il-Passjoni ta’ Ġesù Kristu Skont it-Tabib”


“Jekk hawn xi ħadd li huwa magħruf bħala bniedem bla qalb,” jgħid Dr. Barbet, “dana huwa t-tabib. Iżda għalkemm nikkumbattu ħafna biex nuru rwieħna hekk, xorta waħda tibqa’ ħajja ġo qalbna l-ħniena, anzi tikber dejjem iżjed meta jgħaddu s-snin. Meta tabib jaħseb u jimmedita fuq il-Passjoni, jistudja sewwa ż-żmien u ċ-ċirkostanzi fiżjoloġiċi u jipprova jibni metodikament il-punti ta’ dan il-martirju li dam sejjer lejl u ġurnata, jista’ iżjed mill-aqwa predikatur u mill-aqwa qaddis jieħu parti fis-sofferenzi ta’ Kristu. Ngħid għalija, jien wasalt biex ma naħsibx iżjed fiha.”


“Jekk jaqbiżli d-dmugħ qabel ma nispiċċa”, jgħidilna Dr. Barbet, “agħmel bħali mingħajr mistħija; dak ikun ifisser li tkun fhimt.”

“Proprjament il-passjoni tibda fit-twelid ta’ Ġesù. Huwa nfatti, billi kien jaf kollox, kien dejjem jaf u dejjem ried it-tbatijiet li kienu qegħdin jistennewh fl-aħħar ta’ ħajtu. Nistgħu naħsbu xi jħoss dak il-bniedem li jkun jaf bl-eżatt il-martirju illi għandu jgħaddi minnu!


L-GĦARAQ TAD-DEMM

Fil-Ġnien tal-Ġetsemani, mela, mhux il-Passjoni tibda, iżda s-sagrifiċċju. Il-ħsieb terribli li ftit ħin ieħor ser jibda sofferenzi kbar ibeżżgħuh. Il-ġlieda hija tal-biża’ u San Luqa, li kien tabib, qalilna fl-Evanġelju: “U sar l-għaraq Tiegħu bħal qatriet tad-demm nieżel mal-art” (XXII, 44). San Luqa bħala tabib kien jaf xi tfisser tegħreq l-għaraq tad-demm u għalhekk ir-rakkontaha. L-għaraq tad-demm, jew “εματοιδροσι“ (ematoidrosi), huwa fenomenu rarissimu. Dr. Le Bec jgħid illi dan jiġi f’kundizzjonijiet partikularissimi: ċaqlieqa fiżika, akkompanjata minn xokk morali li jiġi minħabba f’xi niket jew biża’ kbir. U din hija dik illi San Luqa jsejjaħ “αγονια” (agonia), li bil-Grieg tfisser, “ġlieda”. Din il-kwalità ta’ niket u biża’ jik- kaġunaw il-ksur tal-vini finissimi li qegħdin fir-ras taħt il-pori tal-għaraq. Id-demm jitħallat mal-għaraq, jinġabru u jinżlu mal-ġisem kollu sakemm jasal fl-art. Din il-kundizzjoni tagħmel il-ġisem kollu fraġli; u nistgħu naħsbu x’għamlulu d-daqqiet tal-flaġellazzjoni aktar tard. Wara li jaqbduh fil-Ġnien taż-Żebbuġ, Ġesù jiġi meħud quddiem Kajfa u s-Sinedriju u wara jiġi mkaxkar ġo xi kantina fejn ir-Rumani qattgħu lejl jiżżuffjettaw bih u jagħtuh bil-ponn u l-ħartiet.


IL-FLAĠELLAZZJONI

Nafuha il-farsa ta’ proċess mingħand Kajfa għal għand Pilatu u l-logħba tal-Prokuratur Ruman u Erodi. Iżda l-vilta’ ta’ Pilatu u l-biża’ li jitlef il-post, iġagħaluh jieħu d-deċiżżjoni drammatika u illoġika: il-flaġellazzjoni. Is-suldati Rumani jieħdu lil Ġesù fil-bitħa tal-Pretorju, jneżżgħuh u jorbtuħ mill-polzijiet ma’ kolonna b-idejħ fil-għoli. Strixxi tal-ġild oħxon b’żewġ biċċiet ċomb fit-tarf iservu għall-flaġellazzjoni. Id-daqqiet ġejjin minn żewġ naħat. Għall-ewwel jidhru biss tbenġiliet blu taħt il-ġilda, li issa saret tant sensibbli speċjalment wara l-emorraġġiji fil-Ġnien taż-Żebbuġ; iżda wara ftit it-tbenġiliet malajr jinfetħu u biċċiet tal-ġilda jaqbdu maċ-ċomb u oħrajn jiddendlu ma’ Ġisem Kristu. Il-forza tal-Priġunier Divin tonqos, għaraq kiesaħ ixoqq fuq ġbinu, rasu ddur bih, riġlejħ iċedu, u li kieku ma kienx marbut, kien jaqa’ fl-għadira tad-demm li kien hemm madwaru.

L-INKURUNAZZJONI

It-tieni att tad-dramm beda bl-inkurunazzjoni. Ipoġġu ‘l Kristu bil- qegħda fuq il-pedestall ta’ kolonna u fuq spalltu jqegħdu mantell aħmar qadim biex taparsi re, u bħala xettru jatuh biċċa qasba. Kull ma kien jonqsu biex ikun re hija kuruna. Fir-rokna kien hemm koċċ zkuk u ħaxix u fosthom anki xi zkuk bix-xewk iebes. Jinsġu speċi ta’ qiegħ ta’ kannestru u jpoġġuhulu fuq rasu. Ix-xewk jidħol fil-qurriegħa u f’moħħu u d-demm joħroġ bħal xmara (it-tobba biss jafu kemm joħroġ demm mill-ġilda tar-ras). Ix-xagħar imħabbel u l-leħja mimlija demm iċarċar, u sadattant bdew jgħadduh biż-żmien u jagħtuh bix-xettru li kellu f’idejħ u bil-ħartiet.

Iżda issa, qed nilmaħ daqqa kbira ta’ bastun fuq ħaddejh u mnieħru u tant hi b’saħħitha li sfigurat l-imnieħer kbir Tiegħu semitiku.

LEJN IL-KALVARJU


Ineħħu bil-herra l-mantell li kien diġa’ weħel ma’ spalltu u wara li jerġgħu jagħtuh ħwejġu, ilestu għall-Kalvarju. Is-salib lest; jaqbdu Huwa stess fuq l-ispalla leminija u, b’saqajħ ħafjin u l-ħbula ma’ qaddu, jibda t-triq kollha ġebel lejn il-quċċata tal-għolja. Ġesù mhux is-salib kollu kellu jġorr imma l-parti l-minduda li kienet tissejjaħ il-“patibulum”. Iz-zokk il-wieqaf, li “stipes” kien diġa’ fuq il-Kalvarju. Fortunatament, it-triq ma tantx hija twila, u Ġesù, bi tbatija kbira jitfa’ sieq quddiem l-oħra u spiss jitfixkel u jaqa’ fuq irkopptejh, li fi ftit ħin isirulu pjaga waħda. Dak it-travu, dejjem ibbilanċjat fuq spalltu, jagħmmillu ferita fonda. Jaqa’ mill-ġdid, din id-darba għal wiċċu fl-art. Mal-waqgħa, it-travu jitgerbeb għal fuq dahru mimli feriti tal-flaġellazzjoni u s-suldati jibżgħu li jmutilhom mat-triq; u għalhekk qabbdu wieħed raħħal biex jgħinu hu. Bit-tqanżieħ jaslu fuq il-quċċata. Ġesù jintelaq fl-art u l-kruċifissjoni tibda. M’hemm xejn diffiċli; il-bojja jafha sew is-sengħa tiegħu. Ineżżgħuh il-libsa li hija kollha m-waħħla mal-feriti u d-demm jerġa’ jċarċar. Turment tal-biża’ jiġri ma’ ġismu kollu. Il-feriti jintlew bit-trab, ikaxkruh għal ħdejn li “stipes” (il-biċċa l-wieqfa tas-Salib) u jiftħulu dirgħajh fuq il-“patibulum”. Il-bojja jaqbad musmar oħxon 8 mm., ipoġġiħ fuq il-polz u, b’daqqa waħda bil-martell oħxon tiegħu, iħawwlu ġo l-injama. Daqqa oħra u l-musmar ġewwa.


UĠIEGĦ INSAPPORTABBLI

Il-wiċċ ta’ Kristu jieħu dehra tal-biża’; sebgħu l-kbir intlewa f’daqqa lejn in-naħa tal-palma tal-id; il-musmar miss in-nerv. Uġiegħ tal-għaġeb inħass ġo subgħajh, tela’ jiġri ġo spalltu u baqa għaddej għal ġo rasu. Dan huwa l-iżjed uġiegħ insapportabbli li wieħed jista’ jħoss. In-nerv ma nqatax għal kollox imma baqa’ f’kuntatt mal-musmar u fuq dan, minn hawn u ftit ieħor ser ikun il-piż kollu ta’ Ġismu li mill-anqas dam tliet siegħat. Id-driegħ l-ieħor jiġi miġbud u mtawwal minn dak li qiegħed jgħin lill-bojja; l-istess xogħol jirrepeti ruħu, l-istess tbatijiet jiġġeddu. Hawnhekk tnejn min-nies jaqbdu l-“patibulum” li miegħu hemm imsammrin idejn Kristu u jgħolluh. Ġesù jiġi bil-qegħda u mbagħad bil-wieqfa. Jorbtu ħabel minn nofsu u jtellgħuh ma’ li “stipes” li ma tantx huwa għoli. Jingastawh fil-post u l-Ġisem ta’ Kristu jibqa’ mdendel biss fuq dirgħajh. In-nervituri jieħdu skoss qawwi u Ġesù hawnhekk jinsab f’wieħed mill-agħar mumenti tal-Passjoni. Malli jorbtu sewwa fuq, imorru biex isammrulu saqajħ. Is-sieq tax-xellug titpoġġa ċatta fuq is-salib u b’daqqa ta’ martell il-musmar jgħaddi bejn l-għadmiet. Dak li kien qed jgħin, jilwi l-irkoppa l-oħra u l-bojja jpoġġi s-sieq ix-xellugija quddiem il-leminija. Jiġu miżmuma minn ieħor, u bit-tieni daqqa jsammarhom it-tnejn mas-salib.


IL-QTUGĦ TAN-NIFS TERRIBBLI

Ix-xoffa t'isfel tinsab imdendla u ħalqu nofsu miftuh. Xejn ma ħa mill-bieraħ. Issa għandu l-għatx. Demmu spiċċa kważi kollu. Wieħed suldat iċappas sponża bil-ħall u per mezz ta' qasba jagħmilhielu ma' ħalqu. Wara ftit tal-ħin jidher fenomenu stramb. Il-muskoli ta' driegħu jin- ġibdu, subgħajh il-kbar jitgħawwġu. L-istess ħaġa tiġri f'saqajh . Għonqu qisu jitgħawweġ, wiċċu jikrieħ. In-nifs qiegħed jonqos, u mal-ftit arja li tidħol tinstema' t-tisfira ta' mnifsejh. L-arja tidħol imma ma' tistax toħroġ. Wiċċu jsir aħmar u mbagħad jinbidel għal vjola. Għandu qtugħ ta' nifs, qiegħed jifga'. Il-pulmuni, minfuħin bl-arja, ma jistgħux jitbattlu. Ixoqq il-għaraq għalih u għajnejh jitberrqu u jaqbżu 'l barra. Imma x'jiġri? Bil-mod il-mod, jagħfas bi sforz kbir fuq il-musmar ta' saqajh, jipprova jagħmel ftit tas-saħħa, jinġibed il-fuq, jintrefa', u jiżvojtja l-pulmuni min-nifs u jerġa' mill-ġdid jieħu l-kulur safrani ta' qabel.... Għalfejn dan l-isforz kollu? Għax irid ikellimna: "Missier, aħfrilhom..."

Wara ftit, jerġa' jonqoslu n-nifs. U kull darba li jitkellem (u mill-anqas tkellem seba' darbiet, kull darba li jrid jieħu n-nifs irid iqum dritt fuq il-musmar ta' saqajh. U dan għal tliet siegħat sħaħ.

IL-ĠLIEDA TAL-AĦĦAR


Partita dubbien aħdar jidhru mall-Ġisem Tiegħu kollu joqorsulu l-pjagi u jerdgħulu d-demm. Wara ftit is-sema jiddallam, ix-xemx tistaħba u t-temperatura titbaxxa. Minn hawn u ftit ieħor idoqqu t-tlieta. Ġesu' dejjem jikkumbatti. It-tbatijiet kollha, l-għatx il-qtugħ tan-nifs, il-ġbid tan-nervituri. Ma' jġagħluhx jokrob karba. Kultant jikkonsla għax jaf li ħafna ser isalvaw minħabba t-tbatija li qiegħed ibati; iżda jerġa' jiddejjaq meta jara oħrajn li sejrin jintilfu. Hu x'inhu, dal ħin iħossu mitluq minn kulħadd. Hemm Ommu (povra Omm!) u xi ħbieb oħrajn, biss qisu li l-Missier abbandunah: "Eli, Eli, lamma sabachtani?... Alla tiegħi, Alla tiegħi, għaliex abbandunajtni?" Jaf li waslet is-siegħa, u jgħajjat: "Consummatum est! -- Kollox huwa mitmum!" Jerġa' mill-ġdid jipprova jqum, u biex bħallikieku jurina li qiegħed imut bir-rieda Tiegħu, "Missier", jgħajjat b'vuċi waħda, "fl-idejn Tiegħek nerħi ruħi!" U b'dak il-kliem intemmet l-akbar traġedja li qatt twettqet fl-istorja tad-dinja.